Dyslexie

In groep drie van de basisschool leren kinderen lezen en doorgaans vinden ze dat geweldig. Apetrots zijn ze als ze zelf hun eerste boekje kunnen lezen. Opvallend is ook hoe snel en soepel dit proces normaal gesproken loopt. Na enkele maanden hebben onze kinderen als het ware het systeem van letters en woorden door; ze kunnen dan in principe lezen. Om uiteindelijk alles te kunnen lezen hebben ze nog ongeveer twee jaar oefening nodig, maar dan is het echte leren lezen voltooid.

Moeizaam lezen

Heel anders verloopt dit proces als er sprake is van dyslexie. Lezen blijkt dan een moeizaam proces waar het kind al snel geen plezier meer aan beleeft. Telkens weer is het kwijt welk teken bij welke klank hoort, hoe de volgorde van de uitgespelde klanken precies was. Als woorden met zoveel moeite ontcijferd worden is tekstbegrip vrijwel onmogelijk. Als het om een mildere vorm van dyslexie gaat leert het kind vaak wel om klanken aan tekens te koppelen en zo woorden te ontcijferen, maar er ontstaat onvoldoende snelheid. Het leesproces en ook het schrijven blijven ongeautomatiseerd verlopen. In groep vier, waar het leestempo omhoog gaat raken deze kinderen zoetjes aan achterop.

Criteria voor dyslexie

Om vast te stellen of er inderdaad sprake is van dyslexie is een psychologisch onderzoek nodig, waarin zowel intelligentie wordt onderzocht, als het niveau van lezen en spellen, als de onderliggende vaardigheden die nodig zijn om tot lezen en spellen te komen. Dyslexie kan vastgesteld worden aan de hand van dit onderzoek, als aan de volgende criteria wordt voldaan:

Een betekenisvol verschil tussen lees- en/of spellingsontwikkeling en verbale intelligentie.
Een verstoorde woordidentificatie en/of schriftbeeldvorming die betrekking heeft op de automatisering van beide.
Een didactische achterstand in technisch lezen en/of spellen van ten minste 2 jaar.
Voldoende didactische aandacht en hulp met betrekking tot deze vaardigheden.

Dyslexie en faalangst

Omdat kinderen die moeite hebben met lezen en spellen vaak heel onzeker worden over hun eigen mogelijkheden en faalangst ontwikkelen, is vroegtijdige onderkenning van groot belang. Hoewel er in groep drie of vier nog geen sprake kan zijn van een achterstand van twee jaar, kan al wel betrouwbaar worden vastgesteld of er verwacht mag worden dat er sprake is van dyslexie. De uiteindelijke diagnose kan dan later worden vastgesteld. Intussen kan hulpverlening dan wel op de juiste wijze worden ingezet.

Samen werken aan Dyslexie

Hoewel dyslexie niet genezen kan worden en dus nooit overgaat, is aan de gevolgen van dyslexie heel veel te doen. Als de didactiek (wijze van lesgeven) goed wordt aangepast en de juiste materialen worden ingezet, leren de meeste dyslectische kinderen heel redelijk lezen en schrijven. Op de middelbare school doen zich vaak problemen voor met het onderwijs in vreemde talen. Ook deze problemen zijn met aangepast materiaal en de juist didactiek goed te verhelpen.

Faciliteiten voor dyslexie

Dyslexie is lastig, het vraagt zeker om extra inzet en om aanpassingen, maar uiteindelijk kun je al je mogelijkheden volledig ontplooien. Vooral binnen het voortgezet onderwijs zijn er een aantal aanpassingen waar je als dyslectische leerling recht op hebt. Bekend is dat er langer gewerkt mag worden aan proefwerken en examens. Als student kan een jaar extra studiefinanciering worden toegekend. Voor deze faciliteiten is dan wel een officieel onderzoek nodig met de daarbijbehorende dyslexieverklaring.

Gerien van der Stam
GZ-Psycholoog (NIP)